Al-A'laa — De Allerhoogste

as-Sa'dî

Allah, de Verhevene, gebiedt Hem te verheerlijken (tasbîh), wat Zijn gedenken, Zijn aanbidding, het zich buigen voor Zijn majesteit en de onderwerping aan Zijn grootheid omvat; en dat die verheerlijking de geweldigheid van Allah waardig is, doordat men Zijn Schone, Verheven Namen noemt — elke naam met zijn geweldige, verheven betekenis — en doordat men Zijn daden noemt.

Ibn Kathîr

Deze soera is in Mekka neergedaald. Het bewijs daarvoor is wat al-Bukhârî optekende van al-Barâ' ibn ‘Âzib, die zei: ‘De eersten van de metgezellen van de Profeet ﷺ die bij ons (in Medina) kwamen, waren Mus‘ab ibn ‘Umayr en Ibn Umm Maktûm, die ons de Koran onderwezen; daarna kwamen ‘Ammâr, Bilâl en Sa‘d; daarna kwam ‘Umar ibn al-Khattâb met twintig man; daarna kwam de Profeet ﷺ. Ik heb de mensen van Medina nergens zo blij om gezien als om zijn komst, tot ik zelfs de kinderen zag zeggen: dit is de Boodschapper van Allah, hij is gekomen. En hij kwam pas nadat ik [de soera] ‘Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste’ al had geleerd, naast soera’s als deze.’ In de twee Sahîh-werken staat vast dat de Boodschapper van Allah ﷺ tegen Mu‘âdh zei: ‘Waarom heb je niet (de mensen voorgegaan) met “Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste”, “Bij de zon en haar morgenlicht”, en “Bij de nacht wanneer hij bedekt”?’ Imâm Ahmad tekende van an-Nu‘mân ibn Bashîr op dat de Boodschapper van Allah ﷺ in de beide ‘Îd-gebeden ‘Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste’ (87) en ‘Is tot jou het bericht van de Overweldigende gekomen?’ (88) reciteerde; viel de ‘Îd op een vrijdag, dan reciteerde hij ze in beide gebeden. Ook Muslim leverde dit over, evenals Aboe Dâwûd, at-Tirmidhî, an-Nasâ'î en Ibn Mâdja. En in de Musnad van Imâm Ahmad is van Ubayy ibn Ka‘b, ‘Abdullâh ibn ‘Abbâs, ‘Abdur-Rahmân ibn Abzâ en de Moeder der gelovigen ‘Â'isha overgeleverd dat de Boodschapper van Allah ﷺ in het witr-gebed ‘Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste’, ‘Zeg: O jullie ongelovigen’ en ‘Zeg: Hij is Allah, de Enige’ reciteerde — ‘Â'isha voegde toe: en de twee toevluchtssoera’s (al-Falaq en an-Nâs). Het uitspreken van de tasbîh en het antwoord daarop. Imâm Ahmad tekende van Ibn ‘Abbâs op dat de Boodschapper van Allah ﷺ, telkens als hij ‘Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste’ reciteerde, zei: ‘Glorie aan mijn Heer, de Allerhoogste (Subhâna Rabbiya l-A‘lâ).’ Ibn Jarîr (at-Tabarî) tekende van Aboe Ishâq al-Hamdânî op dat Ibn ‘Abbâs, telkens als hij dit vers reciteerde, ‘Glorie aan mijn Heer, de Allerhoogste’ zei, en wanneer hij ‘Ik zweer bij de Dag der Opstanding’ (75:1) reciteerde tot het einde ervan — ‘Is Hij dan niet bij machte de doden tot leven te wekken?’ (75:40) — zei: ‘Glorie zij U, ja zeker.’ En Qatâda zei: ‘Ons is bericht dat de Profeet van Allah ﷺ, telkens als hij dit reciteerde, zei: Glorie aan mijn Heer, de Allerhoogste.’

Ibn al-Qayyim

Ibn al-Qayyim merkt op dat Allah hier vier zaken noemt: het scheppen, het vervolmaken (taswiya), het bepalen van de maat (taqdîr) en de leiding (hidâya). Hij vervolmaakte Zijn schepping, maakte haar hecht en sterk, bepaalde vervolgens voor haar de oorzaken van haar belang in haar levensonderhoud en haar handelingen, en leidde haar daarheen; en de leiding is een vorm van onderricht. Zo berichtte Hij dat Hij het is die schiep en onderwees, net zoals Hij dat vermeldde aan het begin van de eerste soera die Hij op Zijn Boodschapper ﷺ neerzond. Dit komt overeen met Zijn woord, waarin Hij van Mûsâ vertelt dat deze tegen Fir‘awn zei: ‘Onze Heer is Hij die aan elk ding zijn schepping gaf en het daarna leidde’ (20:50) — en deze rang is de vroegste en meest algemene rang van de leiding. Over het vers ‘Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste’ zegt hij: dit is in werkelijkheid een bewijs tegen hen (die menen dat alleen de náám en niet de Benoemde wordt verheerlijkt), want de Profeet ﷺ volbracht dit bevel en zei ‘Glorie aan mijn Heer, de Allerhoogste’, en niet ‘Glorie aan de naam van mijn Heer’. Bovendien is het niemand van de gemeenschap toegestaan te zeggen: ik heb de naam van mijn Heer aanbeden, of: ik heb voor de naam van mijn Heer neergebogen — wat erop wijst dat de zaken verbonden zijn met de Benoemde, niet met de naam. Het ware antwoord is dat het werkelijke gedenken (dhikr) zijn plaats in het hart heeft, want het is het tegendeel van vergeten, en de tasbîh is een soort gedenken; Allah wilde echter van Zijn dienaren beide — gedenken met het hart én met de tong — en aanvaardde het geloof slechts bij hun samengaan. De betekenis is dus: prijs jouw Heer met je hart en je tong, en gedenk jouw Heer met je hart en je tong; het woord ‘naam’ is ingevoegd opdat het gedenken en de verheerlijking niet zonder uitspraak met de tong zouden blijven. Mijn leermeester Aboe l-‘Abbâs Ibn Taymiyya — moge Allah zijn ziel heiligen — verwoordde deze betekenis kort en fijn: ‘De betekenis is: verheerlijk Hem terwijl je de naam van jouw Heer uitspreekt’ — dat wil zeggen: ‘Prijs de naam van jouw Heer’ betekent: prijs jouw Heer terwijl je Zijn naam gedenkt. En deze vrucht weegt op tegen een hele reis — voor wie haar waarde kent.

as-Sa'dî

Tot Zijn daden die genoemd worden, behoort dat Hij de schepselen schiep en hen vervolmaakte — dat wil zeggen: Hij maakte hun schepping hecht en bracht haar op de beste wijze tot stand.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Hij die geschapen heeft en vervolmaakt’ betekent: Hij schiep de schepping en vervolmaakte elk schepsel in de beste gedaanten.

Ibn al-Qayyim

In zijn werk Shifâ' al-‘Alîl zegt Ibn al-Qayyim: Allah noemde vier algemene zaken — het scheppen, het vervolmaken, het bepalen van de maat en de leiding — en Hij maakte het vervolmaken tot voltooiing van het scheppen. ‘Atâ' zei: ‘Hij schiep en vervolmaakte’ betekent: Hij maakte het allerbeste wat Hij schiep; het bewijs daarvoor is Zijn woord ‘die alles wat Hij geschapen heeft, op de beste wijze maakte’ (32:7). Want de schoonheid van Zijn schepping omvat de vervolmaking ervan en de evenredigheid van haar delen, zodat er geen onevenwicht tussen hen optreedt dat de harmonie en het evenwicht verstoort: het scheppen is het tot bestaan brengen, en het vervolmaken is het hecht maken en het schoon scheppen ervan. Al-Kalbî zei: ‘Hij schiep elk levend wezen en bracht zijn schepping samen en vervolmaakte het met de twee handen, de twee ogen en de twee voeten.’ Muqâtil zei: ‘Hij schiep voor elk levend wezen wat het toekomt aan schepping.’ Aboe Ishâq zei: ‘Hij schiep de mens evenwichtig.’ Dit is bij wijze van voorbeeld; want in werkelijkheid omvatten het scheppen en het vervolmaken de mens én al het andere, zoals Allah zegt: ‘en bij een ziel en bij Wie haar vervolmaakte’ (91:7) en ‘en Hij vervolmaakte hen tot zeven hemelen’ (2:29). De vervolmaking omvat dus al Zijn schepselen: ‘Jij ziet in de schepping van de Erbarmer geen onevenwicht’ (67:3). En wat aan onevenwicht of gebrek aan vervolmaking gevonden wordt, gaat terug op het niet-geven van de vervolmaking aan het schepsel: want de vervolmaking is iets bestaands, verbonden met het bewerken en het voortbrengen, terwijl het ontbreken ervan slechts terugvoert op het niet-willen van de Schepper. Bedenk dit, want het neemt de moeilijkheid weg in Zijn woord ‘Jij ziet in de schepping van de Erbarmer geen onevenwicht’: het verschil ontstaat door het niet-willen van de vervolmaking — net zoals voor onwetendheid, doofheid, blindheid en stomheid het volstaat dat het scheppen en voortbrengen daarvan niet gewild is. Het besluit is dat elk schepsel door zijn Schepper, de Verhevene, vervolmaakt is in de rang van zijn schepping, ook al ontbreekt het de vervolmaking in een ander opzicht dat niet voor hem geschapen is.

as-Sa'dî

‘En Hij die de maat bepaalde’ — een bepaling waaraan al het bepaalde gehoorzaamt; ‘en die leidde’ — daartoe leidde Hij al de schepselen. Dit is de algemene leiding, waarvan de inhoud is dat Hij elk schepsel geleid heeft naar wat in zijn belang is.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘en Hij die de maat bepaalde en leidde’. Mujâhid zei: ‘Hij leidde de mens naar ellende en naar geluk, en Hij leidde het vee naar zijn weidegronden.’ Dit vers is als Zijn woord, waarin Hij van Mûsâ vertelt dat deze tegen Fir‘awn zei: ‘Onze Heer is Hij die aan elk ding zijn schepping gaf en het daarna leidde’ (20:50) — dat wil zeggen: Hij bepaalde een maat en leidde de schepselen daarheen. Zo staat vast in Sahîh Muslim, van ‘Abdullâh ibn ‘Amr, dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Voorwaar, Allah heeft de maten van de schepselen bepaald vijftigduizend jaar voordat Hij de hemelen en de aarde schiep, en Zijn Troon was op het water.’

Ibn al-Qayyim

Over de bepaling van de maat en de leiding (in een eigen fasl) zegt Ibn al-Qayyim: Muqâtil zei: ‘Hij bepaalde de schepping van het mannelijke en het vrouwelijke, en leidde het mannetje naar het wijfje, hoe het tot haar moet komen.’ Ibn ‘Abbâs en al-Kalbî — en zo ook ‘Atâ' — zeiden: ‘Hij bepaalde van het nageslacht wat Hij wilde, en leidde toen het mannetje naar het wijfje.’ Al-Farrâ' zei: ‘Het bepalen, en Hij leidde en deed dwalen, en met de vermelding van het ene werd het andere bedoeld.’ Ibn al-Qayyim zegt: het vers is algemener dan dit alles, en het zwakste van de uitspraken erover is die van al-Farrâ', want hier is de algemene leiding van het levende wezen naar zijn belang in zijn levensonderhoud bedoeld, niet de leiding van het geloof en de dwaling naar Zijn wil. Het is als Zijn woord: ‘Onze Heer is Hij die aan elk ding zijn schepping gaf en het daarna leidde’ (20:50) — het geven van de schepping is het tot bestaan brengen ervan, en de leiding is het onderricht en de wijzing naar de weg van zijn voortbestaan en van wat het behoedt en in stand houdt. Wat Mujâhid noemde (leiding naar geluk en ellende), is een voorbeeld van hem, geen verklaring die het vers volledig dekt; want het vers omvat de leiding van het levende wezen in zijn geheel: het sprekende en het stomme, zijn vogels en zijn lastdieren. Zo ook is het: ‘Hij leidde het mannetje naar het wijfje’ slechts één enkel geval uit de gevallen van de leiding die alleen Allah kan tellen; en ‘Hij leidde het naar het weidegras’ behoort tot de leiding — zoals de leiding tot het grijpen van de tepel wanneer het uit de buik van zijn moeder komt, en de leiding tot het herkennen van zijn moeder en niemand anders zodat het haar volgt waarheen zij ook gaat, en de leiding naar het nastreven van wat het baat in het weidegras en niet wat het schaadt; en de leiding van de vogel, het wild en de lastdieren naar de wonderlijke daden die de mens niet vermag, zoals de leiding van de bij naar het gaan langs de wegen waarin haar weiden liggen, hoe verschillend ook, en haar terugkeer naar haar huizen in de bomen, de bergen en wat de mensen bouwen.

as-Sa'dî

Vervolgens worden in de soera Zijn wereldse gunsten genoemd; daarom zei Hij: ‘En Hij die het weidegras doet uitkomen’ — dat wil zeggen: Hij zond uit de hemel water neer en deed daarmee de soorten van planten en het overvloedige kruid groeien, waarvan de mensen, het vee en alle dieren genieten.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘En Hij die het weidegras doet uitkomen’ betekent: van alle soorten planten en gewassen.

as-Sa'dî

Toen het kruid de jeugd had voltooid die voor hem bepaald was, verschrompelde Hij zijn groen en deed hij zijn loof verdorren: ‘en het daarna dor en grauw maakt’ — dat wil zeggen: zwart; Hij maakte het tot verbrijzeld, vergaan stro.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘en het daarna dor en grauw maakt’. Ibn ‘Abbâs zei: ‘Verdord en verkleurd.’ Van Mujâhid, Qatâda en Ibn Zayd is iets soortgelijks overgeleverd.

as-Sa'dî

In de soera worden ook Zijn gunsten van het geloof genoemd; daarom toonde Allah Zijn gunst met de grondslag en de bron ervan, namelijk de Koran, en zei: ‘Wij zullen jou laten reciteren, en jij zult niet vergeten’ — dat wil zeggen: Wij zullen wat Wij jou uit het Boek geopenbaard hebben bewaren en in jouw hart vastleggen, zodat jij er niets van vergeet. Dit is een geweldige verkondiging van Allah aan Zijn dienaar en boodschapper Mohammed ﷺ, namelijk dat Allah hem een kennis zal onderwijzen die hij niet zal vergeten.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Wij zullen jou laten reciteren’ — dat wil zeggen: o Mohammed — ‘zodat jij niet vergeet’. Dit is een bericht van Allah, machtig en verheven, en een belofte van Hem aan hem (de Profeet ﷺ), dat Hij hem een recitatie zal laten reciteren die hij niet zal vergeten.

as-Sa'dî

‘Behalve wat Allah wil’ — namelijk datgene wat Zijn wijsheid vereiste dat Hij jou zou laten vergeten, omwille van een belang en een verstrekkende wijsheid. ‘Voorwaar, Hij kent het openlijke en wat verborgen is’ — en daartoe behoort dat Hij weet wat Zijn dienaren ten goede komt; daarom schrijft Hij voor wat Hij wil en oordeelt Hij zoals Hij wil.

Ibn Kathîr

‘Behalve wat Allah wil’ — dit is de keuze van Ibn Jarîr. Qatâda zei: ‘De Profeet ﷺ vergat niets, behalve wat Allah wilde.’ Er is ook gezegd dat de bedoeling van ‘zodat jij niet vergeet’ een bevel is, en zij maakten de betekenis van de uitzondering op deze opvatting tot dat wat door afschaffing (naskh) wordt opgeheven, dat wil zeggen: vergeet niet wat Wij jou laten reciteren, behalve wat Allah wil opheffen; dan rust er op jou geen verwijt dat je het loslaat. En Zijn woord ‘Voorwaar, Hij kent het openlijke en wat verborgen is’ betekent: Hij kent wat de dienaren openlijk doen en wat zij verbergen aan hun woorden en daden; niets daarvan is voor Hem verborgen.

as-Sa'dî

‘En Wij zullen het gemakkelijke voor jou gemakkelijk maken’ — dit is opnieuw een blijde aankondiging: dat Allah Zijn boodschapper ﷺ het gemakkelijke vergemakkelijkt in al zijn zaken, en zijn wet en zijn godsdienst gemakkelijk maakt.

Ibn Kathîr

Zijn woord, de Verhevene: ‘En Wij zullen het gemakkelijke voor jou gemakkelijk maken’ betekent: Wij maken voor jou de daden van het goede en zijn woorden gemakkelijk, en Wij schrijven voor jou een wet voor die gemakkelijk, mild, recht en rechtvaardig is, waarin geen kromheid, benauwenis of moeite is.

as-Sa'dî

‘Vermaan dan’ — met de wet van Allah en Zijn tekenen — ‘als de vermaning baat’; dat wil zeggen: zolang de vermaning aanvaard wordt en de waarschuwing gehoor vindt, of nu de hele bedoeling van de vermaning bereikt wordt of een deel ervan. Uit het begrip van het vers volgt dat als de vermaning niet baat — doordat het vermanen het kwaad zou vermeerderen of het goede zou verminderen — je er niet toe geboden bent, maar er juist van weerhouden. Want wat de vermaning betreft, verdelen de mensen zich in twee groepen: zij die er baat bij hebben en zij die er geen baat bij hebben.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Vermaan dan, als de vermaning baat’ betekent: vermaan daar waar de vermaning baat. Hieruit wordt de gepastheid afgeleid bij het verspreiden van kennis: men plaatst haar niet bij wie haar niet waardig is, zoals de leider der gelovigen ‘Alî — moge Allah tevreden over hem zijn — zei: ‘Jij vertelt geen volk een woord dat hun verstand niet bevat, of het wordt een verzoeking voor sommigen van hen.’ En hij zei: ‘Vertel de mensen wat zij kennen. Wilt u soms dat Allah en Zijn Boodschapper geloochend worden?’

as-Sa'dî

Wat hen betreft die er baat bij hebben, Allah noemde hen met Zijn woord: ‘Wie vreest, zal zich laten vermanen’ — namelijk wie Allah vreest; want het vrezen van Allah, de Verhevene, en het weten dat Hij de daden vergeldt, brengt de dienaar ertoe zich te onthouden van wat Allah haat en zich in te spannen voor het goede.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Wie vreest, zal zich laten vermanen’ betekent: hij zal vermaning aanvaarden van wat jij — o Mohammed — overbrengt, namelijk hij wiens hart Allah vreest en weet dat hij Hem zal ontmoeten.

Ibn al-Qayyim

Ibn al-Qayyim merkt op: wie niet in het Hiernamaals gelooft, komt hooguit tot de uitspraak: ‘Dezen zijn een volk dat door de tijd getroffen werd, zoals anderen getroffen werden, en in de tijd is er altijd ellende en geluk geweest.’ Maar wie in het Hiernamaals gelooft en ervoor beducht is, hij is degene die baat heeft bij de tekenen en de vermaningen.

as-Sa'dî

Wat hen betreft die er geen baat bij hebben, Allah noemde hen met Zijn woord: ‘Maar de ellendige zal het mijden’ — hij wendt zich af van de vermaning en keert haar de rug toe.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Maar de ellendige zal het mijden’ — namelijk hij keert zich af van de vermaning en mijdt haar; dit is de tegenhanger van wie zich laat vermanen, en het leidt naar wat Allah daarop laat volgen: het binnentreden van het grote Vuur.

as-Sa'dî

‘Hij die het grote Vuur binnengaat’ — en dat is het aangestoken Vuur dat tot in de harten reikt.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘die het grote Vuur binnengaat’ — Allah beschreef het als het gróte Vuur, en Hij heeft over de bewoners van het Vuur bericht dat zij roepen: ‘O Mâlik, laat jouw Heer een einde aan ons maken!’ — Hij zegt: ‘Jullie zullen blijven’ (43:77).

as-Sa'dî

‘Hij zal dan daarin niet sterven en niet leven’ — dat wil zeggen: hij wordt met een pijnlijke bestraffing gekweld, zonder rust en zonder verademing, zozeer dat zij de dood wensen maar die niet verkrijgen; zoals Allah, de Verhevene, zegt: ‘Het wordt niet over hen beslist zodat zij sterven, en niets van zijn bestraffing wordt voor hen verlicht’ (35:36).

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Hij zal dan daarin niet sterven en niet leven’ betekent: hij sterft niet zodat hij rust zou krijgen, en hij leeft geen leven dat hem baat; integendeel, het is schadelijk voor hem, want daardoor voelt hij de pijnlijke bestraffing en de soorten foltering waarmee hij gestraft wordt. Imâm Ahmad tekende van Aboe Sa‘îd op dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wat de bewoners van het Vuur betreft die er de eigenlijke bewoners van zijn: zij sterven daarin niet en leven niet. Maar er zijn mensen voor wie Allah barmhartigheid wil; Hij doet hen in het Vuur sterven, en dan komen de voorsprekers tot hen, en een man neemt zijn groepen en plant hen uit — of hij zei: zij worden geplant — in de rivier van al-Hayâ (of hij zei: al-Hayât, of al-Hayawân, of de rivier van het Paradijs), en zij ontspruiten zoals het zaad ontspruit op het slib dat de stroom meevoert.’ Toen zei de Profeet ﷺ: ‘Hebben jullie de boom niet gezien die groen is, dan geel wordt, dan weer groen?’ Aboe Sa‘îd zei: sommige aanwezigen zeiden: ‘Het is alsof de Profeet ﷺ in de woestijn had geleefd (om zijn natuurbeelden).’ Ahmad tekende ook van Aboe Sa‘îd op dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wat de bewoners van het Vuur betreft die er de eigenlijke bewoners van zijn: zij sterven daarin niet en leven niet. Maar er is een groep mensen die het Vuur treft om hun zonden — of hij zei: om hun fouten — en het doet hen sterven, totdat zij verkoold zijn; dan wordt de voorspraak toegestaan, en zij worden groep na groep gebracht en uitgestrooid over de rivieren van het Paradijs. Dan wordt gezegd: O bewoners van het Paradijs, giet over hen uit. En zij ontspruiten zoals het zaad ontspruit op het slib dat de stroom meevoert.’ Een man van de aanwezigen zei: ‘Het is alsof de Boodschapper van Allah ﷺ in de woestijn had geleefd.’ Ook Muslim leverde deze hadith over.

Ibn al-Qayyim

Ibn al-Qayyim verklaart: de vergelding is van dezelfde soort als de daad. Omdat hij in dit wereldse leven niet het nuttige, werkelijke leven leefde waarvoor hij geschapen was — zijn leven was eerder als het leven van het vee — maar tegelijk geen dode was zonder waarneming, daarom is zijn leven in het Hiernamaals net zo. Want het oogmerk van het leven is het verkrijgen van wat baat en wat genot schenkt, en de levende kan niet zonder genot of pijn; krijgt hij geen genot, dan krijgt hij niet het oogmerk van het leven — zoals iemand die in deze wereld leeft maar door zware ziekten verhinderd wordt te genieten van wat de gezonden genieten: hij verkiest de dood en wenst hem, maar verkrijgt hem niet, en zo is hij niet bij de levenden en niet bij de doden. Heb je dit begrepen, dan is het kwaad een gevolg van dit leven, en het ontbreken ervan is een kwaad — en het ontbreken is niet iets dat geschapen zou kunnen worden, terwijl Allah de Schepper van elk ding is. Houdt Hij dit leven van een dienaar terug, dan is dat terughouden goed in verhouding tot Hem, de Verhevene, ook al is het een kwaad in verhouding tot de dienaar wegens het verlies van wat genot en welbehagen schenkt; want de slechtheden komen voort uit de aard van de ziel, en zij werd niet voorzien van dit leven dat tussen haar en die slechtheden zou staan. Zo komt het kwaad geheel uit de ziel en het goede geheel van Allah, en het geheel is door Zijn beschikking, Zijn voorbeschikking en Zijn wijsheid. En bij Allah ligt de geslaagdheid.

as-Sa'dî

‘Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen’ — dat wil zeggen: hij heeft gewonnen en geslaagd die zijn ziel gezuiverd en gereinigd heeft van de afgoderij (shirk), het onrecht en de slechte karaktereigenschappen.

Ibn Kathîr

Allah, de Verhevene, zegt: ‘Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen’ — dat wil zeggen: hij zuiverde zijn ziel van de verachtelijke eigenschappen en volgde wat Allah op Zijn Boodschapper ﷺ neerzond. De hâfiz Aboe Bakr al-Bazzâr leverde over van Jâbir ibn ‘Abdullâh, van de Profeet ﷺ, over ‘Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen’: ‘Wie getuigt dat er geen god is dan Allah, de gelijken (aan Hem) verwerpt, en getuigt dat ik de Boodschapper van Allah ben.’ Daarna zei al-Bazzâr: het wordt van Jâbir alleen langs deze weg overgeleverd.

as-Sa'dî

‘En die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt’ — dat wil zeggen: hij is gekenmerkt door het gedenken van Allah, en zijn hart is daarmee doortrokken, zodat dit hem ertoe bracht te handelen naar wat Allah behaagt, en in het bijzonder het gebed, dat de maatstaf van het geloof is. Dit is de betekenis van het edele vers. Wat hen betreft die ‘zich reinigt’ verklaarden als: hij gaf de zakât al-fitr, en ‘die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt’ als: het ‘Îd-gebed — die valt weliswaar onder de bewoording en onder een deel van zijn bijzonderheden, maar het is niet de enige bedoeling.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘En die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt’ betekent: hij verricht het gebed op zijn tijden, het welbehagen van Allah zoekend, uit gehoorzaamheid aan Zijn bevel en als opvolging van Zijn wet. Wij hebben reeds overgeleverd van de leider der gelovigen ‘Umar ibn ‘Abdil-‘Azîz dat hij de mensen beval de zakât al-fitr te geven en daarbij dit vers reciteerde: ‘Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen, en die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt.’ Aboe l-Ahwas zei: ‘Komt een bedelaar bij een van jullie terwijl hij wil bidden, laat hij dan vóór zijn gebed zijn zakât geven; want Allah, de Verhevene, zegt: “Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen, en die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt.”’ En Qatâda zei over dit vers: ‘Hij reinigde zijn bezit en stelde zijn Schepper tevreden.’

as-Sa'dî

‘Jullie geven echter voorrang aan het wereldse leven’ — dat wil zeggen: jullie stellen het boven het Hiernamaals, en jullie verkiezen zijn vertroebelde, bezoedelde en vergankelijke genot boven het Hiernamaals.

Ibn Kathîr

Daarna zei Allah, de Verhevene: ‘Jullie geven echter voorrang aan het wereldse leven’ — dat wil zeggen: jullie stellen het boven de zaak van het Hiernamaals, en jullie laten het voorgaan op wat hun baat en welzijn bevat in hun leven en hun terugkeer. Ibn Jarîr leverde over dat ‘Arfaja ath-Thaqafî zei: ‘Ik vroeg Ibn Mas‘ûd “Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste” voor te reciteren; toen hij bij “Jullie geven echter voorrang aan het wereldse leven” kwam, hield hij op met reciteren, wendde zich tot zijn metgezellen en zei: Wij hebben het wereldse leven boven het Hiernamaals verkozen. De aanwezigen zwegen, en hij zei: Wij hebben het wereldse verkozen omdat wij zijn opschik, zijn vrouwen, zijn eten en zijn drank zagen, terwijl het Hiernamaals voor ons werd weggehouden; dus kozen wij dit aanstaande en lieten wij het toekomstige.’ Dit was van hem bij wijze van nederigheid en zelfbeschuldiging, of het is een bericht over het mensensoort als zodanig; en Allah weet het het beste. En Imâm Ahmad tekende van Aboe Mûsâ al-Ash‘arî op dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wie zijn wereldse leven liefheeft, schaadt zijn Hiernamaals, en wie zijn Hiernamaals liefheeft, schaadt zijn wereldse leven; verkies dus wat blijft boven wat vergaat.’ Ahmad stond hiermee alleen.

Ibn al-Qayyim

Ibn al-Qayyim merkt op dat Zijn woord ‘Jullie geven echter voorrang aan het wereldse leven’ bedoeld is om deze uitspraak te bevestigen, niet om af te wijken van Zijn woord ‘Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen, en die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt.’ Daarna geeft hij een fâ'ida: de begeerte naar het Hiernamaals wordt slechts volkomen door het zich onthouden (zuhd) van het wereldse, en de onthouding van het wereldse wordt slechts juist na twee correcte beschouwingen. De eerste is: het beschouwen van het wereldse, van de snelheid van zijn verdwijnen, zijn vergaan en zijn uiteenvallen, zijn gebrekkigheid en zijn geringheid, en de pijn van het verdringen erom en de hebzucht ernaar — met de bittere teugen, de vertroebeling en de kwellingen daarin; en het einde daarvan is het verdwijnen en de afsnijding, gevolgd door spijt en droefenis. Zo is wie het wereldse najaagt nooit vrij: van zorg vóór hij het verkrijgt, van zorg op het moment dat hij het bemachtigt, en van verdriet en droefheid nadat het hem ontvallen is. Dat is de eerste van de twee beschouwingen.

as-Sa'dî

‘Terwijl het Hiernamaals beter en blijvender is’ — beter dan het wereldse in elke wenselijke eigenschap, ‘en blijvender’, omdat het het huis van eeuwigheid en bestendigheid is, terwijl het wereldse het huis van vergankelijkheid is. De verstandige gelovige kiest dus niet het slechtere boven het betere, en hij verkoopt het genot van een uur niet voor de kommer van de eeuwigheid; want de liefde voor het wereldse en het verkiezen ervan boven het Hiernamaals is het hoofd van elke zonde.

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘terwijl het Hiernamaals beter en blijvender is’ betekent: de beloning van Allah in het huis van het Hiernamaals is beter dan het wereldse en blijvender; want het wereldse is laag en vergankelijk, en het Hiernamaals is edel en blijvend. Hoe kan een verstandig mens dan het vergankelijke verkiezen boven het blijvende, en zich bekommeren om wat hem weldra ontvalt, en de bekommernis om het huis van bestendigheid en eeuwigheid loslaten? Imâm Ahmad tekende van ‘Â'isha op dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Het wereldse is het huis van wie geen huis heeft, en het bezit van wie geen bezit heeft; en voor wie geen verstand heeft, vergaart het.’

Ibn al-Qayyim

De tweede beschouwing, zegt Ibn al-Qayyim, is het beschouwen van het Hiernamaals, zijn naderen en zijn onvermijdelijke komst, zijn duur en zijn bestendigheid, en de eerbaarheid van de gelukzaligheden en vreugden daarin, en het verschil tussen het wereldse en wat dáár is: het zijn volkomen, blijvende goederen, terwijl dit gebrekkige, afgesneden, verdwijnende verbeeldingen zijn. ‘En het Hiernamaals is beter en blijvender.’ Heeft de mens deze twee beschouwingen voltooid, dan verkiest hij wat het verstand gebiedt te verkiezen en onthoudt hij zich van wat onthouding verdient. Wie het vergankelijke, gebrekkige verkiest, doet dat ofwel omdat de voortreffelijkheid hem niet duidelijk is geworden, ofwel omdat hij geen begeerte heeft naar het betere; en beide wijzen op zwakte van geloof en zwakte van verstand. Daarom wierp de Boodschapper van Allah ﷺ het wereldse achter zijn rug, hij en zijn metgezellen, en wendden zij hun harten ervan af; zij rekenden het tot een gevangenis, geen tuin. Hem werden de sleutels van zijn schatten aangeboden, en hij wees ze af; het wereldse stroomde over zijn metgezellen uit, en zij gaven het de voorrang weg en verkochten hun aandeel in het Hiernamaals er niet voor, wetend dat het een doortocht en een doorgang is, geen huis van verblijf, een huis van overgang, geen huis van vreugde, een zomerwolk die spoedig optrekt. De Profeet ﷺ zei: ‘Wat heb ik met het wereldse? Ik ben slechts als een ruiter die in de schaduw van een boom rust, dan vertrekt en haar achterlaat.’ En hij zei: ‘Het wereldse is in verhouding tot het Hiernamaals slechts als wanneer een van jullie zijn vinger in de zee steekt; laat hij dan zien waarmee hij terugkomt.’ En zijn Schepper, de Verhevene, zei: ‘Het gelijkenis van het wereldse leven is slechts als water dat Wij uit de hemel neerzonden, waarmee zich de planten van de aarde vermengden waarvan de mensen en het vee eten, totdat — wanneer de aarde haar tooi heeft aangenomen en zich versierd heeft en haar bewoners menen dat zij erover beschikken — Ons bevel haar bij nacht of bij dag overkomt; dan maken Wij haar tot een gemaaid veld, alsof zij gisteren niet bestond. Zo zetten Wij de tekenen uiteen voor een volk dat nadenkt. En Allah roept naar het huis van de vrede en leidt wie Hij wil naar een recht pad’ (10:24-25). Zo berichtte Hij over de geringheid van het wereldse en wekte Hij er afkeer van, en berichtte Hij over het huis van de vrede en riep ertoe op. (Fasl.) Het verboden genot is in zijn beleving vermengd met afzichtelijkheid en draagt na zijn voorbijgaan pijn voort; voel je dus de drang ertoe sterk worden, denk dan aan zijn afsnijding en aan het blijven van zijn afzichtelijkheid en pijn, weeg dan de twee zaken tegen elkaar af en zie het verschil. En de moeite van de gehoorzaamheid is vermengd met schoonheid en draagt genot en rust voort; valt zij de ziel zwaar, denk dan aan het afsnijden van haar moeite en aan het blijven van haar schoonheid, haar genot en haar vreugde, weeg de twee zaken af en verkies het zwaarwegende boven het minder wegende. De eigenheid van het verstand is het verwerven van het grootste van twee baten door het kleinste te laten varen, en het verdragen van de kleinste van twee pijnen om de grootste af te wenden. Wie nadenkt over het wereldse en het Hiernamaals, weet dat hij geen van beide bereikt dan met moeite; laat hij dan de moeite dragen voor het betere en blijvender van de twee.

as-Sa'dî

‘Voorwaar, dit’ — wat jullie in deze gezegende soera vermeld is aan de goede geboden en de prijzenswaardige berichten — ‘staat zeker in de eerdere bladen.’

Ibn Kathîr

Zijn woord ‘Voorwaar, dit staat zeker in de eerdere bladen, de bladen van Ibrâhîm en Mûsâ’. De hâfiz Aboe Bakr al-Bazzâr leverde over van Ibn ‘Abbâs dat hij zei: ‘Toen “Voorwaar, dit staat zeker in de eerdere bladen, de bladen van Ibrâhîm en Mûsâ” neerdaalde, zei de Profeet ﷺ: “Dit alles — of: dit — stond in de bladen van Ibrâhîm en Mûsâ.”’ An-Nasâ'î leverde over van Ibn ‘Abbâs dat hij zei: ‘Toen “Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste” neerdaalde, zei hij: dit alles staat in de bladen van Ibrâhîm en Mûsâ.’ Dit betekent dat dit vers is als Zijn woord in soera an-Najm: ‘Of is hem niet bericht wat in de bladen van Mûsâ staat, en van Ibrâhîm die (zijn verbond) nakwam: dat geen lastdrager de last van een ander draagt, en dat de mens niets toekomt dan waarnaar hij streefde, en dat zijn streven weldra zal worden gezien, en dat hij daarvoor met de volste vergelding zal worden vergolden, en dat bij jouw Heer het einde is’ (53:36-42). Zo zei ook ‘Ikrima — in wat Ibn Jarîr van hem overlevert — over Zijn woord ‘Voorwaar, dit staat zeker in de eerdere bladen, de bladen van Ibrâhîm en Mûsâ’: hij zegt: het zijn de verzen die in ‘Prijs de naam van jouw Heer, de Allerhoogste’ staan.

as-Sa'dî

‘De bladen van Ibrâhîm en Mûsâ’ — de twee die de edelste van de boodschappers zijn ná Mohammed ﷺ; moge Allahs zegen en vrede op hen allen rusten. Dit zijn dus geboden in elke godsdienstwet, omdat zij terugkeren tot de belangen van de beide werelden, en die belangen gelden in elke tijd en op elke plaats. Voltooid; alle lof komt Allah toe.

Ibn Kathîr

Aboe l-‘Âliya zei: ‘Het verhaal van deze soera staat in de eerdere bladen.’ Ibn Jarîr verkoos de opvatting dat de bedoeling van Zijn woord ‘Voorwaar, dit’ verwijst naar Zijn voorafgaande woord: ‘Hij die zich reinigt zal waarlijk slagen, en die de naam van zijn Heer gedenkt en bidt. Jullie geven echter voorrang aan het wereldse leven, terwijl het Hiernamaals beter en blijvender is.’ Daarna zei Hij: ‘Voorwaar, dit’ — dat wil zeggen: de strekking van deze woorden — ‘staat zeker in de eerdere bladen, de bladen van Ibrâhîm en Mûsâ.’ Dit is een goede, sterke keuze. Iets soortgelijks is van Qatâda en Ibn Zayd overgeleverd; en Allah weet het het beste. Hier eindigt de tafsir van soera ‘Sabbih’; aan Allah komt de lof en de gunst toe.