Al-Bayyina — Het Duidelijke Bewijs

as-Sa'dî

Allah, de Verhevene, zegt: {De ongelovigen onder de Lieden van de Schrift} — dat zijn de joden en de christenen — {en de veelgodenaanbidders} uit alle overige soorten van de volkeren, {hielden niet op} met hun ongeloof en hun dwaling waarop zij verkeerden; dat wil zeggen: zij bleven voortdurend in hun verdwazing en hun afdwaling, en het verstrijken van de tijd vermeerderde bij hen niets dan ongeloof, {totdat er een duidelijk bewijs tot hen komt}: het heldere bewijs en het stralende argument.

Ibn Kathîr

Deze edele soera werd door de Boodschapper van Allah ﷺ voorgedragen aan Ubayy ibn Ka‘b. Imâm Ahmad leverde over op gezag van Anas ibn Mâlik dat de Boodschapper van Allah ﷺ tegen Ubayy ibn Ka‘b zei: “Voorwaar, Allah heeft mij bevolen jou voor te dragen: {De ongelovigen onder de Lieden van de Schrift}.” Ubayy zei: “Heeft Hij mij bij name aan u genoemd?” De Profeet ﷺ zei: “Ja.” Toen huilde Ubayy. Al-Bukhârî, Muslim, at-Tirmidhî en an-Nasâ'î leverden deze overlevering allen via Shu‘ba over. Wat de Lieden van de Schrift betreft: dat zijn de joden en de christenen. En de veelgodenaanbidders: dat zijn de aanbidders van afgodsbeelden en van het vuur, onder de Arabieren en de niet-Arabieren. Mujâhid zei over {hielden niet op}: dit betekent ‘zij zouden niet ophouden totdat de waarheid hun duidelijk werd’. Hetzelfde zei Qatâda. {Totdat er een duidelijk bewijs tot hen komt}: dat wil zeggen, deze Koran.

as-Sa'dî

Daarna verklaarde Hij dat duidelijke bewijs en zei: {een Boodschapper van Allah}; dat wil zeggen: Allah zond hem om de mensen tot de waarheid te roepen, en Hij zond op hem een Boek neer dat hij voordraagt, om de mensen de wijsheid te onderwijzen, hen te louteren en hen uit de duisternissen naar het licht te brengen. Daarom zei Hij: {die gereinigde bladen voordraagt}; dat wil zeggen: bewaard tegen het naderen van de duivels, niemand raakt ze aan dan de gereinigden, want zij behoren tot het hoogste wat er aan woord bestaat.

Ibn Kathîr

Vervolgens verklaarde Hij het duidelijke bewijs met Zijn woord: {een Boodschapper van Allah die gereinigde bladen voordraagt}; daarmee wordt bedoeld: Mohammed ﷺ, en wat hij voordraagt van de geweldige Koran, die opgeschreven is in de hoogste samenkomst, op gereinigde bladen. Dit is als Zijn woord: {in geëerde, verheven, gereinigde bladen, door de handen van schriftgeleerden (engelen), edel en vroom} (‘Abasa 80:13-16).

as-Sa'dî

En daarom zei Hij over die bladen: {waarin} — dat wil zeggen: in die bladen — {rechtzinnige geschriften zijn}; dat wil zeggen: waarachtige berichten en rechtvaardige geboden die leiden naar de waarheid en naar een recht pad. Wanneer dan dit duidelijke bewijs tot hen komt, dan wordt op dat moment de zoeker van de waarheid onderscheiden van wie geen doel heeft in zijn zoeken; zo gaat te gronde wie te gronde gaat op grond van een duidelijk bewijs, en leeft wie leeft op grond van een duidelijk bewijs.

Ibn Kathîr

En Zijn woord {waarin rechtzinnige geschriften zijn}: Ibn Jarîr (at-Tabarî) zei: dat wil zeggen, in de gereinigde bladen zijn geschriften van Allah die rechtzinnig zijn: rechtvaardig en recht, waarin geen fout is, want zij komen van Allah, machtig en verheven. Qatâda zei over {een Boodschapper van Allah die gereinigde bladen voordraagt}: hij vermeldt de Koran met de beste vermelding en prijst hem met de beste lofprijzing. En Ibn Zayd zei over {waarin rechtzinnige geschriften zijn}: recht en in evenwicht.

as-Sa'dî

En wanneer de Lieden van de Schrift niet in deze Boodschapper geloven en zich niet aan hem onderwerpen, dan is dat geen nieuwigheid in hun dwaling en hun koppigheid; want zij raakten niet verdeeld, verschilden niet van mening en werden geen partijen {dan nadat het duidelijke bewijs tot hen gekomen was} — dat bewijs dat voor zijn dragers eenheid en eensgezindheid verplicht stelt. Maar door hun verdorvenheid en hun laagheid vermeerderde de leiding bij hen niets dan dwaling, en het heldere inzicht niets dan blindheid.

Ibn Kathîr

En Zijn woord {En degenen aan wie het Boek is gegeven splitsten zich pas op nadat het duidelijke bewijs tot hen gekomen was} is als Zijn woord: {En weest niet als degenen die zich opsplitsten en van mening verschilden nadat de duidelijke bewijzen tot hen gekomen waren; en voor hen is er een geweldige bestraffing} (Âl ‘Imrân 3:105). Hiermee worden bedoeld: de Lieden van de Boeken die op de volkeren vóór ons werden neergezonden; nadat Allah de bewijzen en de aanwijzingen tegen hen had opgericht, raakten zij verdeeld en verschilden zij van mening over wat Allah uit hun Boeken bedoelde, en zij verschilden zeer. Zoals overgeleverd is in de hadith, via vele wegen: “Voorwaar, de joden verdeelden zich in eenenzeventig sekten, de christenen verdeelden zich in tweeënzeventig sekten, en deze gemeenschap zal zich opsplitsen in drieënzeventig sekten, allemaal in het Vuur op één na.” Zij zeiden: “Wie zijn zij, o Boodschapper van Allah?” Hij ﷺ zei: “Datgene waarop ik en mijn metgezellen zijn.”

as-Sa'dî

En dat terwijl alle Boeken met één en hetzelfde grondbeginsel en één en dezelfde godsdienst zijn gekomen; want hun werd in alle wetgevingen niets {bevolen} dan dat zij {Allah aanbidden, met zuivere toewijding van de godsdienst aan Hem}; dat wil zeggen: met al hun aanbidding, uiterlijk en innerlijk, het aangezicht van Allah beogend en de toenadering tot Hem zoekend, {als hanîfen}; dat wil zeggen: zich afwendend van en wegkerend van alle godsdiensten die strijdig zijn met de godsdienst van het zuivere monotheïsme. En Hij vermeldde de shalât en de zakât afzonderlijk, hoewel zij al begrepen zijn in Zijn woord {dat zij Allah aanbidden met zuivere toewijding van de godsdienst aan Hem}, vanwege hun voortreffelijkheid en hun adel, en omdat zij de twee daden van aanbidding zijn waarvan geldt: wie ze beide verricht, verricht alle wetten van de godsdienst. {En dat}; dat wil zeggen: het monotheïsme en de oprechtheid in de godsdienst, is {de rechte godsdienst}; dat wil zeggen: de juiste godsdienst die voert naar de Tuinen van het geluk; en al het andere zijn wegen die voeren naar het Hellevuur.

Ibn Kathîr

En Zijn woord {Zij werden niets anders bevolen dan Allah met zuivere aanbidding te aanbidden} is als Zijn woord: {En Wij zonden vóór jou geen Boodschapper of Wij openbaarden hem dat er geen god is dan Ik, aanbidt Mij dus} (al-Anbiyâ' 21:25). En daarom zei Hij: {als hanîfen}, dat wil zeggen: zich afwendend van het veelgodendom naar het monotheïsme. Dit is als Zijn woord: {En voorzeker, Wij hebben in elke gemeenschap een Boodschapper gezonden (die verkondigde): aanbidt Allah en vermijdt de Tâghût (de valse goden)} (an-Nahl 16:36). De uiteenzetting over de hanîf is reeds eerder behandeld, in soera al-An‘âm, op een wijze die herhaling hier overbodig maakt. {En de shalât te verrichten}: en dat is de edelste van de lichamelijke daden van aanbidding. {En de zakât te geven}: en dat is de weldadigheid jegens de armen en de behoeftigen. {En dat is de rechte godsdienst}: dat wil zeggen, de rechtopstaande, rechtvaardige geloofsgemeenschap, of: de gemeenschap die recht en in evenwicht is. Veel van de imams, zoals az-Zuhrî en ash-Shâfi‘î, hebben met dit edele vers als bewijs aangevoerd dat de daden tot het geloof behoren.

Ibn al-Qayyim

Tot de stations van {U alleen aanbidden wij en U alleen vragen wij om hulp} behoort het station van de oprechtheid (al-ikhlâs). Allah, de Verhevene, zegt: {Zij werden niets anders bevolen dan Allah te aanbidden, met zuivere toewijding van de godsdienst aan Hem} (al-Bayyina 5). Wie dus zijn aanbidding niet zuiver aan Allah toewijdt, heeft niet gedaan wat hem bevolen werd; integendeel, wat hij verrichtte is iets anders dan het bevolene, en het is niet geldig en wordt niet van hem aanvaard. Allah zegt in de gewijde overlevering: “Ik ben de minst behoeftige van de deelgenoten aan deelgenootschap; wie een daad verricht waarin hij naast Mij een ander deelgenoot maakt, die laat Ik aan hem die hij tot deelgenoot maakte, en Ik ben er vrij van.” Al-Fudayl ibn ‘Iyâd zei over Zijn woord {opdat Hij jullie beproeve, wie van jullie het beste in daad is} (al-Mulk 2): het is het oprechtste ervan en het juiste ervan. Men zei: “O Aboe ‘Alî, wat is het oprechtste en het juiste?” Hij zei: voorwaar, een daad, wanneer zij oprecht is maar niet juist, wordt niet aanvaard; en wanneer zij juist is maar niet oprecht, wordt zij niet aanvaard — totdat zij oprecht én juist is. Het oprechte is: dat zij voor Allah is, en het juiste is: dat zij in overeenstemming met de soenna is. In de authentieke overlevering van Anas ibn Mâlik zei de Boodschapper van Allah ﷺ: “Drie zaken: over hen koestert het hart van een moslim geen wrok: het oprecht toewijden van de daad aan Allah, het oprecht raadgeven aan de gezagsdragers, en het vasthouden aan de gemeenschap van de moslims, want hun smeekbede omsluit hen van achteren.” De Profeet ﷺ werd gevraagd over de man die strijdt om gezien te worden, de man die strijdt uit moed, en de man die strijdt uit stamtrots: wie van hen is op de weg van Allah? Hij zei: “Wie strijdt opdat het woord van Allah het hoogste is, die is op de weg van Allah.” En hij berichtte over de eerste drie met wie het Vuur wordt aangewakkerd: de reciteerder van de Koran, de strijder en de gever van zijn bezit — die dat deden opdat gezegd zou worden: ‘die-en-die is een reciteerder, die-en-die is dapper, die-en-die is een gever’, terwijl hun daden niet zuiver aan Allah waren toegewijd. Al-Junayd zei: de oprechtheid is een geheim tussen Allah en de dienaar; geen engel kent het zodat hij het zou opschrijven, geen duivel zodat hij het zou bederven, en geen begeerte zodat zij het zou doen afwijken. En ‘Â'isha zei (via al-Qâsim ibn Muhammad): wie de mensen vertoornt door het welbehagen van Allah, machtig en verheven, die zal Allah genoeg zijn tegen de mensen; en wie de mensen behaagt met de toorn van Allah, die laat Allah aan de mensen over.

as-Sa'dî

Daarna vermeldde Hij de vergelding van de ongelovigen, nadat het duidelijke bewijs tot hen was gekomen, en zei: {Voorwaar, degenen die ongelovig zijn onder de Lieden van de Schrift en de veelgodenaanbidders zullen in het vuur van de Hel zijn}: de bestraffing ervan heeft hen omsloten en zijn straf is over hen hevig geworden, {eeuwig levenden daarin}: de bestraffing wordt voor hen niet verlicht, en zij zijn daarin wanhopig. {Zij zijn degenen die de slechtste schepsels zijn}: omdat zij de waarheid kenden en haar verlieten, en zo deze wereld en het Hiernamaals verloren.

Ibn Kathîr

Allah bericht over wat de verdorven ongelovigen onder de Lieden van de Schrift en de veelgodenaanbidders zal overkomen, zij die zich verzetten tegen Allahs neergezonden Boeken en de Profeten die Hij zond. Hij zegt dat zij op de Dag des Oordeels in het vuur van de Hel zullen zijn en daarin eeuwig zullen blijven; dat wil zeggen, zij blijven erin, zij hebben er geen uitweg uit, en zij houden niet op erin te zijn. {Zij zijn degenen die de slechtste schepsels zijn}: dat wil zeggen, zij zijn de slechtste schepping die Allah heeft gevormd en geschapen.

as-Sa'dî

{Voorwaar, degenen die geloven en goede werken verrichten, zij zijn degenen die de beste schepselen zijn}: omdat zij Allah aanbaden en Hem kenden, en het geluk van deze wereld en het Hiernamaals verwierven.

Ibn Kathîr

Daarna bericht Allah over de toestand van de rechtschapenen, die in hun harten geloofden en met hun lichamen goede werken verrichtten. Hij zegt dat zij de beste der schepselen zijn. Aboe Hurayra en een groep van de geleerden hebben dit vers als bewijs aangevoerd dat de gelovigen een rang onder de schepselen hebben die beter is dan die van de engelen, vanwege Zijn woord {zij zijn degenen die de beste schepselen zijn}.

Ibn al-Qayyim

De gelovige, rechtschapen dienaar behoort tot de beste der schepselen — hoe zou dan zijn getuigenis worden verworpen, terwijl Allah en Zijn Boodschapper hem rechtvaardig hebben verklaard? Zoals in de bekende marfû‘-overlevering staat: “Deze kennis dragen uit elke opvolgende generatie de betrouwbaren ervan; zij weren ervan af de verdraaiing van de overdrijvenden, de valse aanspraak van de leugenaars en de uitleg van de onwetenden.” De dienaar behoort tot de dragers van de kennis, dus is hij rechtvaardig (‘adl) volgens de tekst van het Boek en de soenna. En de mensen zijn het erover eens dat zijn getuigenis aangaande de Boodschapper van Allah ﷺ wordt aanvaard wanneer hij de hadith van hem overlevert; hoe kan dan zijn getuigenis over de Boodschapper van Allah ﷺ worden aanvaard, terwijl zijn getuigenis over één van de mensen niet zou worden aanvaard?

as-Sa'dî

{Hun beloningen bij hun Heer zijn de Tuinen van ‘Adn}; dat wil zeggen: Tuinen van verblijf, waarin geen vertrek is, geen wegtrekken, en geen verlangen naar een doel daarboven, {waar de rivieren onder door stromen, zij zijn eeuwig levenden daarin, voor altijd. Allah is met hen behaagd en zij zijn met Hem behaagd}: Hij is met hen tevreden om datgene wat zij verrichtten van wat Hem behaagt, en zij zijn met Hem tevreden om de soorten van eerbewijzen en de overvloedige beloningen die Hij voor hen heeft bereid. {Dat}: die schone beloning, is {voor wie zijn Heer vreest}; dat wil zeggen: voor wie Allah vreesde en zich daarom onthield van Zijn ongehoorzaamheden, en verrichtte wat Hij hem verplicht had.

Ibn Kathîr

Daarna zegt Allah: {Hun beloningen bij hun Heer}: dat wil zeggen, op de Dag des Oordeels, {zijn de Tuinen van ‘Adn waar de rivieren onder door stromen, zij zijn eeuwig levenden daarin, voor altijd}: dat wil zeggen, zonder afsnijding, zonder beëindiging en zonder ophouden. {Allah is met hen behaagd en zij zijn met Hem behaagd}: en het station van Zijn welbehagen over hen is verhevener dan al het blijvende geluk dat hun gegeven is; {en zij zijn met Hem behaagd} om de alomvattende gunst die Hij hun heeft geschonken. {Dat is voor wie zijn Heer vreest}: dat wil zeggen, deze beloning valt ten deel aan wie Allah vreest en Hem zoals het Hem toekomt ducht, en Hem aanbidt alsof hij Hem ziet, wetend dat ook al ziet hij Hem niet, Hij hem voorzeker ziet. Imâm Ahmad leverde over op gezag van Aboe Hurayra dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: “Zal ik jullie niet berichten over de beste der schepselen?” Zij zeiden: “Jazeker, o Boodschapper van Allah!” Hij zei: “Een man die de teugel van zijn paard vasthoudt op de weg van Allah; telkens wanneer er een alarmkreet is, bestijgt hij het. Zal ik jullie niet berichten over de beste der schepselen?” Zij zeiden: “Jazeker, o Boodschapper van Allah!” Hij zei: “Een man met een kudde schapen, die de shalât verricht en de zakât geeft. Zal ik jullie niet berichten over de slechtste der schepselen?” Zij zeiden: “Jazeker.” Hij zei: “Degene die bij Allah gevraagd wordt en niet geeft omwille van Hem.” Hiermee eindigt de tafsir van soera Lam Yakun (al-Bayyina), en alle lof en dank komen Allah toe.

Ibn al-Qayyim

Wat het tevreden-zijn óver Hem (ar-ridâ ‘anhu) betreft: dat is het tevreden-zijn van de dienaar met wat Hij met hem doet en wat Hij hem geeft; en daarom is het uitsluitend vermeld bij de beloning en de vergelding, zoals Zijn woord: {O gerustgestelde ziel, keer terug naar je Heer, welbehaagd en met welbehagen ontvangen} (al-Fadjr 27-28), en zoals Zijn woord: {eeuwig levenden daarin, voor altijd; Allah is met hen behaagd en zij zijn met Hem behaagd; dat is voor wie zijn Heer vreest} (al-Bayyina 8). Het tevreden-zijn mét Hem (ar-ridâ bihî) is de wortel van het tevreden-zijn óver Hem, en het tevreden-zijn óver Hem is de vrucht van het tevreden-zijn mét Hem. Het geheim van de zaak is: het tevreden-zijn mét Hem hangt samen met Zijn namen en Zijn eigenschappen, en het tevreden-zijn óver Hem hangt samen met Zijn beloning en Zijn vergelding. Bovendien verbond de Profeet ﷺ het proeven van de smaak van het geloof aan wie tevreden is mét Allah als Heer, en niet aan wie tevreden is óver Hem, zoals hij ﷺ zei: “De smaak van het geloof heeft geproefd wie tevreden is met Allah als Heer, met de islam als godsdienst en met Mohammed ﷺ als boodschapper.” Zo maakte hij het tevreden-zijn mét Hem tot metgezel van het tevreden-zijn met Zijn godsdienst en Zijn profeet; en deze drie zijn de grondbeginselen van de islam, die slechts door en op hen overeind staat.