At-Tin — De Vijg

as-Sa'dî

{De vijg} is de bekende vijg, en zo ook {de olijf}. Hij zwoer bij deze twee bomen vanwege de vele baten van hun boom en hun vrucht, en omdat hun rijk ligt in het land van Shâm, de plaats van het profeetschap van ‘Îsâ, de zoon van Maryam, vrede zij met hem.

Ibn Kathîr

De Profeet ﷺ reciteerde op reis in een van de twee gebedseenheden {Bij de vijg en de olijf}, en al-Barâ' ibn ‘Âzib zei: “Ik heb nooit iemand met een mooiere stem of recitatie dan hem gehoord.” (De groep — al-Bukhârî, Muslim, Aboe Dâwûd, at-Tirmidhî, an-Nasâ'î en Ibn Mâdja — heeft het opgetekend.) Over {de vijg} verschilden de uitleggers in vele uitspraken. Al-‘Awfî leverde over van Ibn ‘Abbâs dat ermee de moskee van Nûh bedoeld is die op de berg al-Djûdî werd gebouwd; en al-Qurtubî zei: het is de moskee van de Lieden van de Grot. Mudjâhid zei: “Het is deze vijg van jullie.”

Ibn al-Qayyim

Tot Zijn eden behoort: {Bij de vijg en de olijf, en de berg Sinaï, en deze veilige stad}. Hij zwoer bij deze drie geweldige plaatsen, die de plaatsen van openbaring zijn van Zijn profeten en boodschappers — de dragers van de grote wetten en de talrijke gemeenschappen. Met ‘de vijg en de olijf’ zijn de twee bekende bomen zelf bedoeld én hun grond, namelijk het land van Jeruzalem, want dat is van alle streken het rijkst aan olijven en vijgen. Een groep uitleggers zei dat Hij bij deze twee soorten vrucht zwoer vanwege hun voortreffelijkheid: de vijg is een vrucht zonder bijsmaak en zonder pit, ter grootte van een hap, tegelijk vrucht, voedsel, kost en toespijs; zij gaat in geneesmiddelen, haar gesteldheid is van de meest evenwichtige, haar aard is de aard van het leven — warmte en vocht — en zij behoort tot wat het hart verblijdt. De olijf draagt tekenen die duidelijk zijn voor wie nadenkt: zijn tak brengt een vrucht voort waaruit deze olie wordt geperst die de stof van het licht is, en spijs, geur en geneesmiddel; zijn boom blijft jarenlang bestaan en zijn blad valt niet af. En dit belet niet dat ook hun grond bedoeld is, want de bodem van deze twee bomen verdient het tot de voortreffelijke, eerwaardige streken te behoren — de plaats van openbaring van Allahs dienaar, boodschapper, Woord en Geest, ‘Îsâ de zoon van Maryam.

as-Sa'dî

{En de berg Sinaï}: dat is de berg Sinaï, de plaats van het profeetschap van Mûsâ, vrede zij met hem.

Ibn Kathîr

{En de berg Sinaï} — Ka‘b al-Ahbâr en meer dan één geleerde zeiden: het is de berg waarop Allah tot Mûsâ sprak.

Ibn al-Qayyim

Zoals de berg Sinaï de plaats van openbaring is van Zijn dienaar, boodschapper en gespreksgenoot Mûsâ, want het is de berg waarop Hij tot hem sprak, hem in vertrouwen toesprak, en hem zond naar Fir‘awn en zijn volk.

as-Sa'dî

{En deze veilige stad}: dat is het eerwaarde Mekka, de plaats van het profeetschap van Mohammed ﷺ. Zo zwoer Hij, de Verhevene, bij deze gewijde plaatsen die Hij verkoos en waaruit Hij de voortreffelijkste en edelste profeten deed opstaan.

Ibn Kathîr

{En deze veilige stad}, dat wil zeggen Mekka. Dat zeiden Ibn ‘Abbâs, Mudjâhid, ‘Ikrima, al-Hasan, Ibrâhîm an-Nakha‘î, Ibn Zayd en Ka‘b al-Ahbâr — daarover bestaat geen meningsverschil. Sommige imams zeiden: dit zijn drie verschillende plaatsen, en in elke ervan zond Allah een boodschapper van de standvastigen (ulû al-‘azm), dragers van de grote wetten. De eerste is de plaats van de vijg en de olijf, namelijk Jeruzalem, waar Allah ‘Îsâ de zoon van Maryam zond. De tweede is de berg Sinaï, waar Allah tot Mûsâ de zoon van ‘Imrân sprak. De derde is Mekka, de veilige stad waar wie haar binnentreedt veilig is; het is de stad waarin Mohammed ﷺ werd gezonden. Zij zeiden: deze drie plaatsen worden aan het eind van de Tawrât genoemd: “Allah kwam van de berg Sinaï” — namelijk die waarop Hij tot Mûsâ de zoon van ‘Imrân sprak — “en straalde van Sa‘îr” — namelijk de berg van Jeruzalem vanwaar Allah ‘Îsâ zond — “en verscheen van de bergen van Fârân” — namelijk de bergen van Mekka vanwaar Allah Mohammed ﷺ zond. Zo noemde Hij hen in de volgorde van hun bestaan in de tijd; daarom zwoer Hij bij het edele, dan bij het edelere, dan bij het edelste van de twee.

Ibn al-Qayyim

Daarna zwoer Hij bij de veilige stad — dat is Mekka, de plaats van openbaring van het zegel van Zijn profeten en boodschappers, de heer van de kinderen van Adam. In deze eed klom Hij op van het voortreffelijke naar het voortreffelijkere: Hij begon met de plaats van openbaring van de Masîh, vervolgde met de plaats van openbaring van de Gespreksgenoot (Mûsâ), en besloot met de plaats van openbaring van Zijn dienaar en boodschapper, de meest geëerde van de schepping bij Hem. En precies dit heeft zijn evenbeeld in de Tawrât die Allah op Zijn gespreksgenoot Mûsâ neerzond: “Allah kwam van de berg Sinaï, en straalde van Sa‘îr, en verscheen van Fârân.” Zijn komen van de berg Sinaï is Zijn zenden van Mûsâ de zoon van ‘Imrân; daarmee begon Hij volgens de werkelijke volgorde, vervolgde met het profeetschap van de Masîh, en besloot met het profeetschap van Mohammed. Hij stelde het profeetschap van Mûsâ gelijk aan het aanbreken van de ochtend, het profeetschap van de Masîh daarna aan het opgaan en stralen van de zon, en het profeetschap van Mohammed ﷺ na hen beiden aan haar volle verheffing en haar verschijnen aan de wereld. Fârân is Mekka. De Joden zeiden: Fârân is het land van Shâm, niet het land van de Hidjâz — maar dat is niets nieuws van hun laster en verdraaiing, want bij henzelf staat in de Tawrât dat Ismâ‘îl, toen hij van zijn vader scheidde, in de woestijn van Fârân woonde; zo luidt de Tawrât: “En Ismâ‘îl vestigde zich in de woestijn van Fârân, en zijn moeder liet hem trouwen met een vrouw uit het land van Egypte.” De geleerden van de Lieden van het Boek twijfelen er niet aan dat Fârân een woonplaats is van het geslacht van Ismâ‘îl. De Tawrât bevat dus een profeetschap dat zou neerdalen in het land van Fârân, een profeetschap over een groot man uit de kinderen van Ismâ‘îl, en de verbreiding van zijn gemeenschap en volgelingen tot zij de vlakte en de bergen zouden vullen. Na dit alles blijft geen enkele twijfel dat dit het profeetschap van Mohammed ﷺ is, dat in Fârân neerdaalde op de edelste van de kinderen van Ismâ‘îl, tot hij de aarde met licht en glans vulde en zijn volgelingen de vlakte en de bergen vulden.

as-Sa'dî

Datgene waarbij gezworen wordt is Zijn woord: {Voorzeker, Wij hebben de mens in de beste vorm geschapen} — dat wil zeggen: volmaakt van schepping, met evenredige ledematen en rechtopstaande gestalte, zonder dat hem iets ontbreekt van wat hij uiterlijk of innerlijk nodig heeft.

Ibn Kathîr

{Voorzeker, Wij hebben de mens in de beste vorm geschapen} — dit is datgene waarop de eed betrekking heeft: dat Allah de mens in de beste gestalte en vorm schiep, rechtopstaand, met rechte en mooie ledematen.

Ibn al-Qayyim

Omdat bij de kinderen van Isrâ'îl het oordeel van het zintuig overheerste, noemde Hij dat (in de Tawrât) overeenkomstig de waarneembare werkelijkheid; en omdat bij de volmaakte gemeenschap het oordeel van het verstand overheerst, noemde Hij het hier in de verstandelijke volgorde en zwoer Hij erbij over het begin van de mens en zijn einde. Hij zei: {Voorzeker, Wij hebben de mens in de beste vorm geschapen} — in de schoonste gedaante en vorm, evenwichtig van gestalte, recht van bouw, volmaakt van vorm, schoner dan elk ander levend wezen. Het ‘vormen’ (taqwîm) is het ding maken zoals het behoort te zijn in samenstelling en evenwicht — en dat is Zijn maaksel, geprezen en verheven, uit een handvol stof, geschapen voor het oog uit een druppel nietig water. Dit behoort tot de geweldigste tekenen die wijzen op Zijn bestaan, Zijn macht, Zijn wijsheid, Zijn kennis en de eigenschappen van Zijn volmaaktheid; daarom herhaalt Hij ze veelvuldig in de Koran, om de lering eruit en het bewijs langs de kortste weg voor Zijn eenheid, het begin en de terugkeer. Een vermaning: O jij die behoort tot de lieden van inzicht, heb je de waarde van jezelf gekend? Alle werelden zijn slechts voor jou geschapen. O jij die met de melk van het goede gevoed werd en door de handen van de zachtheid omgekeerd: alle dingen zijn een boom, en jij de vrucht; een vorm, en jij de betekenis; een schelp, en jij de parel. Mocht je de waarde kennen die je bij Ons hebt, je zou jezelf niet vernederen met zonden. Wij verwijderden Iblîs slechts omdat hij zich niet voor jou neerwierp toen je nog in de lendenen van je vader was — hoe wonderlijk dan dat je je met hém verzoent en Ons verlaat!

as-Sa'dî

En ondanks deze geweldige gunsten, die hem tot dankbaarheid zouden moeten bewegen, wijkt het merendeel van de schepselen af van de dank aan de Schenker, druk met spel en vermaak, tevreden met de laagste zaken en de minderwaardigste karakters. Daarom bracht Allah hen {tot het laagste van het laagste} terug — dat wil zeggen: het laagste van het Vuur, de plaats van de opstandigen die zich tegen hun Heer verzetten.

Ibn Kathîr

{Daarna brachten Wij hem terug tot het laagste van het laagste} — dat wil zeggen: naar het Vuur. Dat zeiden Mudjâhid, Aboe al-‘Âliya, al-Hasan, Ibn Zayd en anderen. Na deze schoonheid en frisheid is zijn bestemming dus het Vuur, indien hij Allah niet gehoorzaamt en de boodschappers loochent; daarom zei Hij: {behalve degenen die geloven en goede daden verrichten}. Sommigen zeiden: {tot het laagste van het laagste} betekent: naar de meest verachtelijke ouderdom. Dat is overgeleverd van Ibn ‘Abbâs en ‘Ikrima — tot ‘Ikrima zelfs zei: “Wie de Koran verzamelt (uit het hoofd kent), wordt niet teruggebracht tot de verachtelijke ouderdom.” Ibn Djarîr (at-Tabarî) verkoos dat. Maar als dit de bedoeling was, zou het niet juist zijn de gelovigen ervan uit te zonderen, want de ouderdom treft sommigen van hen ook; de bedoelde betekenis is dus die welke wij noemden, zoals Zijn woord: {Bij de tijd. Voorwaar, de mens lijdt verlies, behalve degenen die geloven en goede daden verrichten} (103:1-3).

Ibn al-Qayyim

Daar de mensen op deze oproep in twee groepen uiteenvielen — wie haar beantwoordde en wie haar weigerde — noemde Hij de toestand van beide groepen. Hij noemde de toestand van de meerderheid: zij zijn het die teruggebracht worden tot het laagste van het laagste. Het juiste is dat dit het Vuur is — dat zeiden Mudjâhid, al-Hasan en Aboe al-‘Âliya. ‘Alî ibn Abî Tâlib, moge Allah tevreden over hem zijn, zei: “Het is het Vuur, het ene deel ervan lager dan het andere.” Een groep — onder hen Qatâda, ‘Ikrima, ‘Atâ', al-Kalbî en Ibrâhîm — zei dat het de verachtelijke ouderdom is; dat is ook overgeleverd van Ibn ‘Abbâs. Maar het juiste is het eerste, om verschillende redenen: Ten eerste: de verachtelijke ouderdom wordt noch in de taal noch in het spraakgebruik ‘het laagste van het laagste’ genoemd; ‘asfal sâfilîn’ is veeleer Sidjdjîn, de plaats van de zondaars, zoals ‘Illiyyûn de plaats van de vromen is. Ten tweede: wie tot de zwakste ouderdom worden teruggebracht zijn, gemeten aan het mensengeslacht, zeer weinig — de meesten sterven en worden niet tot de verachtelijke ouderdom teruggebracht. Ten derde: de gelovigen die goede daden verrichten staan met de overigen gelijk wat betreft het teruggebracht worden tot de verachtelijke ouderdom van wie onder hen lang leeft; dat is dus niet bijzonder voor de ongelovigen, zodat de gelovigen ervan uitgezonderd zouden worden. Ten vierde: toen Allah dit wilde, maakte Hij het niet bijzonder voor de ongelovigen, maar stelde het voor het geslacht van Adam: {En onder jullie is wie weggenomen wordt, en onder jullie is wie tot de verachtelijke ouderdom teruggebracht wordt, zodat hij na kennis niets meer weet} — en Hij noemde dat niet ‘asfal sâfilîn’. Ten vijfde: de tegenstelling tussen de verachtelijke ouderdom en de beloning van de gelovigen klopt niet; Hij stelde immers de vergelding van dezen tegenover de vergelding van de gelovigen: de vergelding van de ongelovigen is ‘het laagste van het laagste’ en de vergelding van de gelovigen is ‘een ononderbroken beloning’. Ten zesde: wie het uitlegt als de verachtelijke ouderdom, maakt dat het vers de vergelding van de ongelovigen en het einde van hun zaak niet vermeldt en het uitlegt als iets waarneembaars — wat het verzwakt en tekortdoet. Ten zevende: Hij noemde de toestand van de mens in zijn begin en zijn einde — zijn begin is zijn schepping in de beste vorm, en zijn einde is zijn terugbrenging tot het laagste van het laagste óf tot een ononderbroken beloning — en dat strookt met de gewoonte van de Koran; de verachtelijke ouderdom hoort daar niet bij. Ten achtste zijn de aanhangers van de eerste uitleg gedwongen het zintuig tegen te spreken: zeggen zij dat alleen de ongelovigen tot de verachtelijke ouderdom worden teruggebracht, dan weerspreken zij de waarneming; zeggen zij dat van beide soorten sommigen worden teruggebracht, dan hebben zij gekunstelde verklaringen nodig om de uitzondering kloppend te maken — sommigen verklaarden dat de daden van de gelovigen niet vervallen wanneer zij tot de verachtelijke ouderdom worden teruggebracht, maar dan valt de uitzondering op het teruggebracht worden, niet op de beloning en de daad. Anderen beperkten ‘wie gelooft en goede daden verricht’ tot het reciteren van de Koran — “wie de Koran reciteert wordt niet tot de verachtelijke ouderdom teruggebracht” — en dat is zwak, want de uitzondering geldt algemeen voor de gelovigen, geletterd of ongeletterd, en er is geen bewijs voor wat zij beweren. Ten negende: Hij noemde Zijn gunst aan de mens door hem in de beste vorm te scheppen, en die gunst verplicht hem tot dank door geloof en Hem alleen te aanbidden; dan verheft Hij hem tot de hoogste hoogten. Aanbidt en gehoorzaamt hij niet, dan brengt Hij hem over naar het laagste van het laagste en verwisselt Hij die schone gestalte voor een van de afzichtelijkste gestalten — dat is Zijn gunst, en dit is Zijn gerechtigheid en Zijn bestraffing voor het ondankbaar verwerpen van Zijn gunst. Ten tiende: het evenbeeld van dit vers is Zijn woord: {Verkondig hun een pijnlijke bestraffing, behalve degenen die geloven en goede daden verrichten; voor hen is er een ononderbroken beloning} — de pijnlijke bestraffing is het ‘laagste van het laagste’, de uitgezonderden hier zijn de uitgezonderden daar, en de ononderbroken beloning daar is dezelfde als hier.

as-Sa'dî

{Behalve degenen die geloven en goede daden verrichten} — voor wie Allah begunstigde met het geloof, de goede daad en de verheven, edele karakters; {voor hen} zijn daarom de hoge verblijfplaatsen, en {een ononderbroken beloning} — dat wil zeggen: niet afgesneden, maar overvloedige geneugten, opeenvolgende vreugden en zich vermenigvuldigende gunsten, in een eeuwigheid die niet vergaat en een gelukzaligheid die niet verandert; haar vrucht is blijvend en haar schaduw.

Ibn Kathîr

Over Zijn woord {voor hen is er een ononderbroken beloning}: dat wil zeggen, niet afgesneden, zoals reeds vermeld.

Ibn al-Qayyim

Zijn woord {ononderbroken} betekent: niet afgesneden, niet verminderd en niet getroebleerd voor hen — en dat is het juiste. Een groep zei: niet als verwijt aan hen voorgehouden (mamnûn van minna, ‘verwijtende gunst’), maar als vergelding voor hun daden; dat wordt overgeleverd van ‘Ikrima en Muqâtil en is de uitspraak van velen van de Qadariyya. Zij zeiden: het verwijt troebelt de gunst, dus de volkomenheid van de gunst is dat zij niet verwijtend wordt voorgehouden. Maar deze uitspraak is beslist een dwaling; haar aanhangers kwamen tot haar door Allahs gunst aan Zijn dienaar te vergelijken met de gunst van een schepsel aan een schepsel, en dat is van het meest valse: het verwijt dat de gunst troebelt is het verwijt van schepsel aan schepsel, maar de gunst van de Schepper aan het schepsel is juist de volkomenheid, de zoetheid en de goedheid van de gunst. Allah zei: {Zij houden jou als gunst voor dat zij zich onderwierpen; zeg: houd mij jullie onderwerping niet als gunst voor — nee, Allah houdt jullie als gunst voor dat Hij jullie tot het geloof leidde, als jullie waarachtig zijn}. En Hij zei: {En voorzeker, Wij begunstigden Mûsâ en Hârûn en redden hen en hun volk uit de geweldige nood}. En de mensen van het Paradijs zeiden: {Allah begunstigde ons en behoedde ons voor de bestraffing van de verzengende wind}. En Hij zei: {Voorzeker, Allah begunstigde de gelovigen toen Hij onder hen een boodschapper uit henzelf zond}. In de Sahîh staat dat de Profeet ﷺ tot de Ansâr zei: “Vond ik jullie niet dwalend, en leidde Allah jullie door mij? Vond ik jullie niet arm, en maakte Allah jullie rijk door mij?” — telkens zeiden zij: “Allah en Zijn Boodschapper hebben de meeste gunst.” Dit is het antwoord van wie Allah en Zijn Boodschapper kennen. En behoort de gunst, heel de gunst, niet aan Allah, de Schenker uit Zijn mildheid, in wiens gunst de hele schepping verkeert? Hoe zou men kunnen zeggen dat Allah geen gunst heeft aan wie geloven en goede daden verrichten bij hun binnentreden in het Paradijs? Is dat niet van het meest valse? Wordt gezegd: de geleerden die dit zeiden bedoelden niet dat — zij bedoelden dat het hun niet verwijtend wordt voorgehouden, ook al heeft Allah daarin de gunst aan hen; men zegt hun niet: ‘Dit is de vergelding voor jullie daden, jullie nemen je loon in ontvangst, Wij houden jullie niet voor wat Wij jullie gaven.’ — Dan zeggen wij: ook dit is precies het valse, want die beloning is niet de prijs of de tegenwaarde van de daden. De meest kennende van de schepping over Allah heeft gezegd: “Niemand van jullie zal door zijn daad het Paradijs binnentreden.” Zij zeiden: “Ook u niet, o Boodschapper van Allah?” Hij zei: “Ook ik niet, tenzij Allah mij met barmhartigheid en gunst van Hem overdekt.” (Sahîh.) Zo berichtte hij dat het binnentreden van het Paradijs door Allahs barmhartigheid en gunst is, en dat is louter Zijn gunst aan hem en aan al Zijn dienaren. Zoals Hij de Schenker is door Zijn boodschappers te zenden en door het in staat stellen tot Zijn gehoorzaamheid en de bijstand daartoe, zo is Hij de Schenker door het geven van de vergelding — en dat alles is louter Zijn gunst, mildheid en vrijgevigheid; niemand heeft enig recht op Hem zó dat, wanneer Hij het hem volledig geeft, Hij hem geen gunst meer zou betonen.

as-Sa'dî

{Wat doet jou dan het oordeel nog loochenen?} — dat wil zeggen: o mens, welke zaak brengt jou ertoe de Dag van de vergelding voor de daden te loochenen, terwijl je van Allahs vele tekenen datgene hebt gezien wat je zekerheid verschaft, en van Zijn gunsten datgene wat het je verplicht maakt niets daarvan te verwerpen?

Ibn Kathîr

Daarna zei Hij: {Wat doet jou dan het oordeel nog loochenen?} — dat wil zeggen: o zoon van Adam, wat doet jou de vergelding loochenen die in het Hiernamaals zal plaatsvinden? Want je kent het begin, en je weet dat wie tot het beginnen in staat is, des te meer in staat is tot het herhalen ervan — dat is gemakkelijker. Wat brengt je er dan toe de terugkeer in het Hiernamaals te loochenen, terwijl je dit weet? Ibn Abî Hâtim leverde over: Mansûr zei: “Ik zei tot Mudjâhid: {Wat doet jou dan het oordeel nog loochenen?} — bedoelt Hij daarmee de Profeet ﷺ?” Hij zei: “God beware! Hij bedoelt daarmee de mens.” Zo zeiden ook ‘Ikrima en anderen.

Ibn al-Qayyim

Zijn woord {Wat doet jou dan het oordeel nog loochenen?} — de juiste van de twee uitspraken is dat dit tot de mens gericht is: wat doet jou, na deze uiteenzetting en dit bewijs, de vergelding en de terugkeer loochenen, zodat je zegt dat je niet opgewekt en niet afgerekend wordt? Had je over het begin van je schepping en je gestalte nagedacht, je zou geweten hebben dat wie jou schiep des te meer in staat is je na je dood te doen terugkeren en je opnieuw te scheppen; en dat, indien iets Hem zou verzwakken, juist je eerste schepping Hem zou hebben verzwakt en uitgeput. Bovendien: Hij die je schepping volmaakte in de beste vorm, nadat je een druppel nietig water was — hoe zou het Hem passen je doelloos achter te laten, zonder dat te voltooien met gebod en verbod en de uiteenzetting van wat je baat en schaadt, en zonder je over te brengen naar een woning die volmaakter is dan deze, en deze woning tot weg daarheen te maken? De wijsheid van de Rechtvaardigste der Rechters weigert dat en beslist het tegendeel. Mansûr zei: “Ik zei tot Mudjâhid: {Wat doet jou dan het oordeel nog loochenen?} — bedoelt Hij daarmee Mohammed?” Hij zei: “God beware! Hij bedoelt daarmee de mens.” Qatâda zei: het voornaamwoord slaat op de Profeet ﷺ, en al-Farrâ' verkoos dat. Men zegt ‘kadhaba ar-radjul’ wanneer hij de leugen spreekt, en ‘kadhdhabtuhu’ wanneer ik hem aan de leugen toeschrijf — ook al geloof ik aan zijn waarachtigheid; en ‘kadhdhabtuhu’ wanneer ik aan zijn leugen geloof, ook al is hij waarachtig. Men twistte over ‘mâ’ (wat): of het ‘welke zaak doet jou loochenen’ betekent, dan wel ‘wie is het die jou tot leugenaar verklaart’. Wie het opvatte als ‘welke zaak’, voor hem is de aanspraak noodzakelijk tot de mens gericht: welke zaak maakt jou na deze uiteenzetting loochenend van het oordeel, terwijl de tekenen van waarheid en bevestiging je duidelijk zijn geworden? En wie het opvatte als ‘wie is het die jou tot leugenaar verklaart’, voor hem is de aanspraak tot de Profeet gericht. Al-Farrâ' zei: het is alsof Hij zegt: wie is in staat jou tot leugenaar te verklaren over beloning en bestraffing, nadat hem van de schepping van de mens duidelijk is geworden wat wij beschreven? Al-Kisâ'î zei: men zegt ‘mâ saddaqaka bi-kadhâ’ of ‘mâ kadhdhabaka bi-kadhâ’, dat wil zeggen: wat bracht je tot bevestiging of tot loochening? — vergelijkbaar met ‘mâ adjra'aka ‘alâ hâdhâ’ (wat maakte je zo vermetel hiertoe), dat wil zeggen: wat dreef en bracht je ertoe.

as-Sa'dî

{Is Allah niet de Rechtvaardigste der Rechters?} — vereist Zijn wijsheid dan dat Hij de schepselen doelloos achterlaat, zonder dat hun iets geboden of verboden wordt, en zonder dat zij beloond of bestraft worden? Of moet Hij die de mens in fasen na fasen schiep, hun aan gunsten, goedheid en weldaad deed toekomen wat zij niet kunnen tellen, en hen op de beste wijze opvoedde — hen wel terugbrengen naar een woning die hun verblijfplaats is en hun einddoel waarheen zij streven en waarop zij zich richten?

Ibn Kathîr

{Is Allah niet de Rechtvaardigste der Rechters?} — dat wil zeggen: is Hij niet de beste der rechters, die niemand onrecht of onrechtvaardigheid aandoet? En tot Zijn gerechtigheid behoort dat Hij de Opstanding doet plaatsvinden, en de in deze wereld benadeelde recht verschaft tegenover wie hem benadeelde. Wij hebben reeds in de overlevering van Aboe Hurayra, marfû‘, vermeld: “Wanneer een van jullie {Bij de vijg en de olijf} reciteert en aan het einde ervan komt, {Is Allah niet de Rechtvaardigste der Rechters?}, laat hij dan zeggen: ‘Jazeker, en ik behoor daarvan tot de getuigen.’”

Ibn al-Qayyim

Daarna besloot Hij de soera met Zijn woord {Is Allah niet de Rechtvaardigste der Rechters?} Dit is een bevestiging van de inhoud van de soera: de bevestiging van het profeetschap, de eenheid en de terugkeer, en Zijn oordeel dat Zijn hulp aan Zijn Boodschapper insluit tegen wie hem loochende en verwierp wat hij bracht — met bewijs, met macht en met de overwinning over hem; en Zijn oordeel onder Zijn dienaren in deze wereld door Zijn wet en Zijn gebod, en Zijn oordeel onder hen in het Hiernamaals door Zijn beloning en Zijn bestraffing. De Rechtvaardigste der Rechters past het niet deze oordelen krachteloos te laten, nadat Zijn wijsheid zich heeft getoond in de schepping van de mens in de beste vorm en in zijn overbrenging door de fasen van de wording, toestand na toestand, naar de volmaaktste toestanden. Hoe zou het de Rechtvaardigste der Rechters dan passen de weldoener niet voor zijn weldaad en de kwaaddoener niet voor zijn kwaad te vergelden? Is dat niet een aantasting van Zijn oordeel en Zijn wijsheid? Bij Allah, hoe beknopt is de bewoording van deze soera, hoe geweldig haar betekenis en hoe volkomen haar zin!